Το υπόγειο – Κριτική θεάτρου

Στην παράσταση Το Υπόγειο, που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, παρακολουθούμε έναν μοναχικό άντρα που ζει απομονωμένος στο υπόγειο διαμέρισμά του, βυθισμένος στις σκέψεις και στις αναμνήσεις του. Ο πρωταγωνιστής αναμετριέται με την κοινωνία, με τον εαυτό του και με το παρελθόν του. Μια εσωτερική πάλη που τον οδηγεί σε συγκρούσεις, εξάρσεις, αλλά και στιγμές αυτογνωσίας.

Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΜΑΤΙΑ

Η παράσταση ήταν πολύ καλή. Οι ερμηνείες ήταν εξαιρετικές. Το σκηνικό και τα κοστούμια ήταν πιστά στην εποχή που διαδραματίζεται το έργο. Υπήρχε μια λιτότητα που έχτιζε την ατμόσφαιρα της εποχής. Ένα «υπόγειο» τόσο πραγματικό όσο και συμβολικό.

Αυτό που με εντυπωσίασε ήταν το παιχνίδι με το φως και τα κεριά. Το φως δεν ήταν απλώς τεχνικό εργαλείο· ήταν μέρος της αφήγησης. Ήταν σαν να έπεφτε το φως ή το σκοτάδι στον εσωτερικό κόσμο του πρωταγωνιστή ανάλογα με τη συναισθηματική του κατάσταση. Η χρήση των κεριών δημιουργούσε μία μυστηριακή ατμόσφαιρα. 

Η σκηνοθεσία ήταν πιστή στο πνεύμα του Ντοστογιέφσκι. Δεν προσπάθησε να εκσυγχρονίσει το έργο. Ένιωθα ότι ο σκηνοθέτης είχε κατανοήσει την ψυχολογία του ήρωα: ένας άνθρωπος που βρίσκεται σε συνεχή σύγκρουση με τον κόσμο, με τους άλλους, αλλά κυρίως με τον ίδιο του τον εαυτό.

Η παράσταση μιλούσε για πολλά πράγματα, αλλά ένα από τα πιο σημαντικά ήταν το bullying — και μάλιστα με έναν τρόπο σχεδόν προφητικό, αν σκεφτεί κανείς ότι το κείμενο γράφτηκε πολύ πριν χρησιμοποιήσουμε τον όρο ή κατανοήσουμε τη διάστασή του. Το κείμενο έδειχνε τον διαρκή εξευτελισμό, την απόρριψη, την κοινωνική βία που δέχεται ο ήρωας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτή η βία διαμορφώνει την προσωπικότητά του. Απομονώνεται επειδή πληγώνεται, αλλά και πληγώνει επειδή έχει απομονωθεί. Αυτός ο κύκλος είναι ένας από τους πιο δυνατούς άξονες της παράστασης.

Ο πρωταγωνιστής παλεύει να βρει τη θέση του στον κόσμο. Αυτή η πάλη είναι ψυχική, κοινωνική, υπαρξιακή. Είναι ένας άνθρωπος που βρίσκεται διαρκώς στο περιθώριο, πολεμώντας όχι μόνο τους άλλους, αλλά και τον ίδιο του τον φόβο.

Μέσα από τις συναντήσεις και τις επαφές του με άλλους ανθρώπους, αποκαλύπτονται οι φόβοι, οι ανασφάλειες και οι επιθυμίες του, καθώς και η δυσκολία του να βρει τη θέση του σε έναν κόσμο που τον τρομάζει και τον αποξενώνει.

Γιατί όταν έχεις μεγαλώσει μέσα στην απόρριψη, όταν έχεις μάθει να προστατεύεσαι αποσύροντας τον εαυτό σου, όταν έχεις εκπαιδευτεί στο να περιμένεις το κακό από τους άλλους, πώς να αλλάξεις; Πώς να αφεθείς; Πώς να εμπιστευτείς; Το έργο δεν δίνει απαντήσεις. Θέτει, όμως, το ερώτημα. 

Η κοινωνία για τον ήρωα είναι ένας τόπος εχθρικός. Αλλά ταυτόχρονα είναι και ο τόπος στον οποίο θέλει να ανήκει. Κι αυτή η αντίφαση γεννά όλη την εσωτερική του σύγκρουση. Το υπόγειο είναι καταφύγιο, αλλά είναι και φυλακή. Είναι χώρος «ασφαλής», αλλά και χώρος που τον κρατά μακριά από όσα χρειάζεται πραγματικά για να ζήσει.

Η σκηνοθεσία αξιοποίησε αυτή τη διττή φύση του χώρου. Η παράσταση δεν σε άφηνε στιγμή να ξεχάσεις ότι βλέπεις έναν άνθρωπο εγκλωβισμένο — σωματικά, ψυχικά, κοινωνικά. 

Το Υπόγειο δεν είναι μια παράσταση που απλώς παρακολουθείς. Είναι μια παράσταση που σε αναγκάζει να στραφείς μέσα σου. Να κοιτάξεις τις δικές σου άμυνες, τους δικούς σου φόβους, τα δικά σου “υπόγεια”.

Πληροφορίες παράστασης

Θέατρο Βαφείο – Λάκης Καραλής

Κείμενο: Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι
Θεατρική μεταφορά: Μάρω Βαμβουνάκη
Σκηνοθεσία & Φωτισμοί: Στέργιος Ιωάννου
Επικοινωνία: Άντζυ Νομικού (angienomikou@gmail.com)
Παραγωγή: Δρώμενων Θέασις

ΕΡΜΗΝΕΥΟΥΝ

Άνθρωπος του Υπογείου: Στέργιος Ιωάννου
Λίζα: Φιλίππα Κουτούπα