Prima Facie – Κριτική θεάτρου

Στο Prima Facie παρακολουθούμε την ιστορία μιας επιτυχημένης νεαρής δικηγόρου η οποία πιστεύει βαθιά στη δικαιοσύνη και στη λειτουργία του νομικού συστήματος, μέχρι τη στιγμή που η ίδια έρχεται αντιμέτωπη με μια προσωπική εμπειρία σεξουαλικής κακοποίησης. Από τη θέση της επαγγελματίας του νόμου περνά στη θέση του θύματος και αναγκάζεται να βιώσει τη διαδικασία της καταγγελίας και της δικαστικής διερεύνησης από την άλλη πλευρά.

Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΜΑΤΙΑ

Το Prima Facie είναι ένας πολύ δυνατός μονόλογος που σε αναγκάζει να σταθείς απέναντι σε ένα δύσκολο και, δυστυχώς, απολύτως επίκαιρο θέμα: τη σεξουαλική κακοποίηση.

Η παράσταση βασίζεται σε ένα εξαιρετικά καλογραμμένο κείμενο, το οποίο αποκαλύπτει σταδιακά τη μετατόπιση της ηρωίδας από μια θέση με εξουσία στη θέση του θύματος. Στην αρχή τη γνωρίζουμε ως μια δυναμική, επιτυχημένη δικηγόρο, απόλυτα βέβαιη για τη λειτουργία του νόμου. Πιστεύει στο τεκμήριο της αθωότητας, στη λογική και στη δύναμη των αποδεικτικών στοιχείων. Όταν όμως η ίδια βιώνει τη σεξουαλική κακοποίηση, όλη αυτή η βεβαιότητα καταρρέει. Και μαζί της καταρρέει και η ψευδαίσθηση ότι η αλήθεια αρκεί για να υπάρξει δικαιοσύνη.

Παρακολουθούμε τη διαδρομή της μέσα στο σύστημα δικαιοσύνης. Τις δυσκολίες, τις αντιφάσεις και τα κενά που αντιμετωπίζει ένα θύμα όταν προσπαθεί να αποδείξει την αλήθεια.

Η ερμηνεία της Παπαληγούρα είναι πολύ δυνατή. Από την πρώτη στιγμή καταφέρνει να κάνει το κείμενο κτήμα της. Βλέπουμε μια γυναίκα που αφηγείται τη ζωή της, την κατάρρευσή της, τον πόνο και την οργή της.

Σε αυτό συνέβαλε καθοριστικά και η σκηνοθεσία, η οποία επέλεξε τη λιτότητα ως βασικό της άξονα. Δεν υπάρχουν περιττά σκηνικά ευρήματα, δεν υπάρχουν εντυπωσιασμοί. Η παράσταση έχει ρυθμό: υπάρχουν στιγμές έντασης αλλά και στιγμές σιωπής.

Το Prima Facie θίγει ένα ζήτημα που αφορά πάρα πολλές γυναίκες – ακόμη κι αν δεν μιλάμε γι’ αυτό ανοιχτά. Η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, ούτε μια «εξαίρεση». Είναι μια πραγματικότητα που πολλές γυναίκες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους. Και το έργο δεν στέκεται μόνο στην πράξη της κακοποίησης, αλλά κυρίως σε αυτό που ακολουθεί: τη διαδικασία της καταγγελίας.

Εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, και η μεγαλύτερη δύναμη του έργου. Δείχνει πόσο δύσκολο είναι για ένα θύμα να μιλήσει. Και όχι μόνο να μιλήσει, αλλά να αντέξει το βάρος της επαναβίωσης της κακοποίησης. Μέχρι την ημέρα της δίκης, η γυναίκα αυτή δεν «ξεπερνά» το τραύμα· το ζει καθημερινά, ξανά και ξανά. Κάθε κατάθεση, κάθε ερώτηση, κάθε αμφισβήτηση λειτουργεί σαν μια νέα μορφή βίας.

Το έργο αναδεικνύει ξεκάθαρα τα κενά του νομικού συστήματος. Ακόμη κι όταν το θύμα βρει τη δύναμη να μιλήσει, καλείται να αποδείξει ότι δεν έφταιγε. Να αποδείξει ότι είπε «όχι». Να αποδείξει ότι δεν έστειλε λάθος μήνυμα. Και αυτή η απαίτηση γίνεται ακόμη πιο σκληρή όταν ο θύτης είναι άτομο κύρους, με κοινωνική επιρροή και οικονομική δύναμη.

Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, που πολλές γυναίκες δεν προχωρούν σε καταγγελία. Το έργο το δείχνει αυτό με τρόπο αφοπλιστικό. Γιατί όταν γνωρίζεις εξαρχής ότι οι πιθανότητες δικαίωσης είναι ελάχιστες, ότι θα αμφισβητηθείς, ότι θα κριθείς, ότι θα κουραστείς ψυχικά και σωματικά, η σιωπή μοιάζει, δυστυχώς, ως η πιο ασφαλής επιλογή.

Το Prima Facie φωτίζει με ακρίβεια τις έμφυλες ανισότητες που είναι βαθιά ριζωμένες όχι μόνο στην κοινωνία, αλλά και στους θεσμούς. Το νομικό σύστημα παρουσιάζεται ως ανεπαρκές. Ως ένα σύστημα φτιαγμένο από ανθρώπους που κουβαλούν προκαταλήψεις, στερεότυπα και περιορισμένες αντιλήψεις για το τι σημαίνει συναίνεση, φόβος, τραύμα.

Το έργο δεν απευθύνεται μόνο στα θύματα. Απευθύνεται σε όλους μας. Στην κοινωνία που ακούει, ή δεν ακούει. Που στηρίζει, ή σιωπά. Που αμφισβητεί το θύμα αντί να αμφισβητήσει το σύστημα.

Φεύγοντας από την παράσταση, αυτό που μου έμεινε ήταν η ελπίδα. Η ελπίδα ότι τέτοια έργα μπορούν να λειτουργήσουν ως αφορμή για αλλαγή. Ότι μπορούν να ανοίξουν συζητήσεις, να δημιουργήσουν ρωγμές σε παγιωμένες αντιλήψεις. Εύχομαι πραγματικά το Prima Facie να συμβάλει, έστω και λίγο, στο να αλλάξει τόσο η κοινωνία όσο και το δικαστικό σύστημα. Να φτάσουμε κάποτε σε ένα σημείο όπου όποιος έρθει αντιμέτωπος με τη σεξουαλική κακοποίηση θα μπορεί να μιλήσει χωρίς φόβο, να δικαιωθεί χωρίς να εξευτελιστεί και να βρει στήριξη και όχι καχυποψία.

Πληροφορίες παράστασης

Θέατρο Πορεία

Μετάφραση: Δάφνη Οικονόμου
Σκηνοθεσία: Γιώργος Οικονόμου
Σκηνικά: Πάρις Μέξης
Φωτισμοί: Γιάννης Δρακουλαράκος
Mουσική: Αλεξάνδρα Κατερινοπούλου
Κινησιολογία: Αγγελική Τρομπούκη
Video: Λουκάς Παλετσάκης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Λίνα Τουρκογιώργη
Φωτογραφίες: Τάσος Βρεττός / Ελίνα Γιουνανλή
Βοηθός Σκηνογράφου / Ενδυματολόγου: Μαρία Τσιώτη
Hair artist/ περούκες: Στέφανος Βασιλάκης / KDG Hair Boutique
Διεύθυνση Παραγωγής: Κωνσταντίνα Αγγελέτου
Βοηθοί Παραγωγής: Ξένια Καλαϊτζή, Πανούτσι Μαργέλος
Επικοινωνία: Άρης Ασπρούλης

Ερμηνεύει η Λένα Παπαληγούρα

Μια παραγωγή της Trish Wadley Productions και του Πολιτιστικού Οργανισμού «Λυκόφως»

Συμπαραγωγός: Θέατρο Πορεία

Υπό την αιγίδα του British Council και των Πρεσβειών Αυστραλίας και Μεγάλης Βρετανίας στην Ελλάδα.