Μπέτι Μπου – Κριτική βιβλίου

Στο βιβλίο Μπέτι Μπου, η ιστορία ξεκινά με τον θάνατο ενός εύπορου επιχειρηματία στο σπίτι του, σε μια πολυτελή, περιφραγμένη οικιστική κοινότητα έξω από το Μπουένος Άιρες. Πρόκειται για τα λεγόμενα country clubs, τα οποία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στην Αργεντινή και προσφέρουν στους κατοίκους τους ένα περιβάλλον απομόνωσης και ασφάλειας, μακριά από την υπόλοιπη κοινωνία. Οι πρώτες ενδείξεις παραπέμπουν σε αυτοκτονία, ωστόσο οι συνθήκες του θανάτου γεννούν υποψίες και οδηγούν στην αναζήτηση της αλήθειας.

Στην υπόθεση εμπλέκεται η Νούριτ Ίσκαρ, γνωστή με το παρατσούκλι «Μπέτι Μπου», μια πρώην επιτυχημένη συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων που έχει απομακρυνθεί από το προσκήνιο. Μαζί με τον έμπειρο δημοσιογράφο αστυνομικού ρεπορτάζ Χάιμε Μπρένα και έναν νεότερο συνάδελφό του, προσπαθεί να ανασυνθέσει τα γεγονότα και να καταλάβει τι κρύβεται πίσω από τον θάνατο του επιχειρηματία.

Συγγραφέας: Κλαούδια Πινιέιρο

Εκδοτικός: Carnivora

Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΜΑΤΙΑ

Το Μπέτι Μπου είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που μου άρεσε αρκετά και, παράλληλα, με προβλημάτισε. Με αφορμή μια δολοφονία, η συγγραφέας ανοίγει μια συζήτηση για τη δημοσιογραφία, την ταξική ανισότητα, τη διαφθορά της εξουσίας και τη θέση της γυναίκας. Έτσι, η ιστορία δεν περιορίζεται στην προσπάθεια εξιχνίασης ενός εγκλήματος, αλλά επεκτείνεται σε μια κριτική της κοινωνίας και των μηχανισμών που τη διαμορφώνουν.

Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που θέτει το βιβλίο να μην είναι μόνο ποιος βρίσκεται πίσω από τον θάνατο του επιχειρηματία, αλλά αν τελικά θα καταφέρει να βγει η αλήθεια στην επιφάνεια. Ποιοι έχουν τη δύναμη να καθορίζουν ποια γεγονότα θα γίνουν γνωστά και ποια θα παραμείνουν κρυμμένα; Πόσο εύκολο είναι να αλλοιωθεί η πραγματικότητα όταν εμπλέκονται ισχυρά πρόσωπα και συμφέροντα; Και τι συμβαίνει όταν εκείνοι που θα έπρεπε να αποκαλύπτουν την αλήθεια συμμετέχουν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, στη συγκάλυψή της;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που κάνουν το μυθιστόρημα να ξεφεύγει από τα όρια μιας συνηθισμένης αστυνομικής ιστορίας. Η έρευνα λειτουργεί ως αφετηρία για να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο η εξουσία προστατεύει τον εαυτό της, αλλά και η υποκρισία μιας κοινωνίας που συχνά παρουσιάζει μια εικόνα ευημερίας και ηθικής, ενώ πίσω από αυτήν κρύβονται προβληματικές πρακτικές και σχέσεις συμφέροντος.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα βρίσκω την κριτική που ασκεί η Πινιέιρο στα μέσα ενημέρωσης. Η δημοσιογραφία βρίσκεται στο επίκεντρο της αφήγησης και δεν παρουσιάζεται ως ένας ανεξάρτητος μηχανισμός που αναζητά πάντοτε την αλήθεια. Αντίθετα, αναδεικνύονται οι αντιφάσεις της, οι πιέσεις που δέχεται και η σχέση της με την εξουσία. Η ενημέρωση δεν είναι απαραίτητα μια ουδέτερη καταγραφή των γεγονότων. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται μια είδηση, η επιλογή των πληροφοριών που θα προβληθούν και εκείνων που θα παραλειφθούν μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την αντίληψη του κοινού.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αναζήτηση της αλήθειας γίνεται μια δύσκολη διαδικασία. Οι δημοσιογράφοι δεν έχουν απλώς να συγκεντρώσουν πληροφορίες και να συνδέσουν τα στοιχεία μεταξύ τους. Πρέπει να αναγνωρίσουν και όσα βρίσκονται πίσω από την επίσημη εκδοχή των γεγονότων. Η συγγραφέας θέτει έτσι ένα ουσιαστικό ζήτημα: πόσο ανεξάρτητη μπορεί να είναι η δημοσιογραφία όταν καλείται να ερευνήσει πρόσωπα και κυκλώματα που διαθέτουν χρήματα, διασυνδέσεις και τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις εξελίξεις;

Επίσης, η επιλογή μιας πολυτελούς, περιφραγμένης κοινότητας ως τόπου της ιστορίας δεν είναι τυχαία. Με αυτόν τον τρόπο τονίζονται οι κοινωνικές ανισότητες που υπάρχουν στη χώρα. Οι κάτοικοί της ζουν σε ένα περιβάλλον που υπόσχεται προστασία και απομόνωση από τους κινδύνους του εξωτερικού κόσμου. Ωστόσο, αυτή η αίσθηση ασφάλειας δεν σημαίνει ότι αυτοί οι χώροι είναι απαλλαγμένοι από τη βία, τη διαφθορά και την παραβατικότητα.

Εδώ βρίσκεται και ένα από τα στοιχεία που με προβλημάτισαν περισσότερο. Η παραβατικότητα δεν παρουσιάζεται απλώς ως αποτέλεσμα της δράσης ενός μεμονωμένου ανθρώπου, αλλά συνδέεται με ένα ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Όταν ένα σύστημα είναι σαθρό, όταν οι θεσμοί δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε και όταν η εξουσία μπορεί να χρησιμοποιείται για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων, τότε το έγκλημα δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένο από αυτές τις συνθήκες. Η ατομική ευθύνη παραμένει, αλλά η κατανόηση των αιτιών απαιτεί να κοιτάξουμε και πέρα από το πρόσωπο του δράστη.

Αυτός είναι και ο λόγος που η ιστορία θα μπορούσε να διαδραματίζεται στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές ακόμη χώρες. Παρότι το βιβλίο τοποθετείται στην Αργεντινή και αξιοποιεί συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της κοινωνίας της, τα ζητήματα που αναδεικνύει είναι ευρύτερα. Η διαπλοκή, η συγκάλυψη, η άνιση κατανομή του πλούτου και η δυσκολία αποκάλυψης της αλήθειας δεν γνωρίζουν γεωγραφικά σύνορα.

Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας παίζουν και οι χαρακτήρες. Η Νούριτ Ίσκαρ, η «Μπέτι Μπου», είναι μια γυναίκα που έχει γνωρίσει την επιτυχία, αλλά έχει απομακρυνθεί από τον χώρο στον οποίο κάποτε είχε ξεχωρίσει. Η συμμετοχή της στην έρευνα την επαναφέρει σε μια πραγματικότητα από την οποία είχε αποστασιοποιηθεί. Παράλληλα, η παρουσία της επιτρέπει να αναδειχθούν ζητήματα σχετικά με τη θέση της γυναίκας, την επαγγελματική της ταυτότητα και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται από το περιβάλλον της.

Στα θετικά του βιβλίου θα έβαζα την τεχνική των παράλληλων δράσεων (όταν ο ένας πρωταγωνιστής έκανε αυτή την πράξη, ταυτόχρονα κάποιος άλλος έκανε μια άλλη πράξη). Επιπλέον, οι χαρακτήρες είναι σχετικά λίγοι, κάτι που με βοήθησε να παρακολουθώ την πλοκή χωρίς να μπερδεύομαι από την παρουσία πολλών προσώπων.

Θετικό στοιχείο θεωρώ επίσης τον τρόπο γραφής της Πινιέιρο, ο οποίος δίνει αμεσότητα τόσο στους χαρακτήρες όσο και στην εξέλιξη των γεγονότων. Η αφήγηση κινείται με γρήγορο ρυθμό, με τις πληροφορίες και τα περιστατικά να παρουσιάζονται με γρήγορο ρυθμό (αφήγηση «μπαράζ»).

Από την άλλη πλευρά, στα μείον θα σημείωνα την έλλειψη διαλόγων. Θα ήθελα σε ορισμένα σημεία να υπάρχει περισσότερος χώρος για την άμεση επικοινωνία των χαρακτήρων, ώστε να αναδεικνύονται ακόμη περισσότερο οι μεταξύ τους σχέσεις και οι διαφορετικές οπτικές τους. Παρότι ο γρήγορος ρυθμός εξυπηρετεί την αφήγηση, η μεγαλύτερη παρουσία διαλόγων θα μπορούσε, κατά τη γνώμη μου, να προσφέρει επιπλέον ζωντάνια σε ορισμένες σκηνές.

Συνολικά, το Μπέτι Μπου είναι ένα βιβλίο που απόλαυσα. Αυτό που μου άφησε περισσότερο είναι ο προβληματισμός γύρω από τη δύναμη της εξουσίας και τη δυνατότητά της να επηρεάζει όχι μόνο τα γεγονότα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτά γίνονται αντιληπτά. Η Κλαούντια Πινιέιρο χρησιμοποιεί το έγκλημα ως μέσο για να μιλήσει για μια κοινωνία όπου η αλήθεια δεν είναι πάντα εύκολο να αποκαλυφθεί και όπου οι ευθύνες δεν βρίσκονται πάντοτε εκεί όπου αρχικά αναζητούνται.

Διαβάστε επίσης: Αργοναύτης στα έγκατα της γης – Μαρίλλη Διαμαντή